Nie oznacza to jednak, że w każdej sali wystarczą dokładnie trzy haki. Ostateczna liczba punktów powinna wynikać z wymiarów pomieszczenia, rodzaju wykorzystywanego sprzętu, konstrukcji budynku, sposobu prowadzenia zajęć oraz przestrzeni potrzebnej do bezpiecznego ruchu.

Skąd pochodzi zalecenie dotyczące trzech punktów?

Jednym z najważniejszych opracowań dotyczących organizacji środowiska terapii Ayres Sensory Integration^® jest Ayres Sensory Integration Fidelity Measure. Narzędzie to opracowano, aby oceniać, czy dana interwencja jest prowadzona zgodnie z podstawowymi zasadami ASI, a nie jedynie wykorzystuje pojedyncze ćwiczenia lub pomoce sensoryczne.

Publikacja dotycząca opracowania tej miary ukazała się w recenzowanym czasopiśmie „American Journal of Occupational Therapy”. Jej autorami byli między innymi L. Diane Parham, Susanne Smith Roley, Teresa May-Benson, Jane Koomar, Zoe Mailloux i Roseann Schaaf.

Aktualna lista wymagań dotyczących przestrzeni i wyposażenia, publikowana przez Collaborative for Leadership in Ayres Sensory Integration, wskazuje między innymi:

• co najmniej trzy punkty do zawieszania sprzętu,
• odległość pomiędzy punktami wynoszącą przynajmniej około 2,5–3 stóp, czyli około 76–91 cm,
• przestrzeń umożliwiającą pełny ruch orbitalny sprzętu,
• dodatkowe punkty, jeżeli uzasadnia to wielkość pomieszczenia,
• co najmniej jedno rozwiązanie umożliwiające obrót o 360 stopni.

Zalecenie dotyczące trzech punktów jest kryterium metodycznym związanym z organizacją środowiska terapii ASI. Nie jest ono polską normą budowlaną ani przepisem określającym sposób wykonania mocowania w suficie, ścianie lub konstrukcji stalowej.

Minimum trzy punkty nie oznacza trzech dowolnych haków

Sama liczba haków nie przesądza o funkcjonalności ani bezpieczeństwie sali. Trzy punkty zamontowane zbyt blisko ściany, drzwi, okna, grzejnika, lampy lub innego wyposażenia mogą nie pozwalać na prawidłowe korzystanie ze sprzętu.

Problemem może być również:

• zbyt mały rozstaw punktów,
• brak miejsca na pełne wychylenie huśtawki,
• nakładanie się torów ruchu dwóch urządzeń,
• brak miejsca na rozłożenie materacy,
• utrudniony dostęp terapeuty do dziecka,
• brak możliwości prawidłowego zamontowania sprzętu dwupunktowego.

Punkt podwieszenia powinien być analizowany razem z konstrukcją budynku lub ramy, sposobem kotwienia, długością zawiesia, wymiarami urządzenia, zakładanym kierunkiem ruchu i pełną strefą bezpieczeństwa.

W praktyce projektowanie systemu podwieszeń warto rozpocząć od przygotowania rzutu pomieszczenia oraz listy urządzeń, które mają być wykorzystywane podczas zajęć. SIMEDICA pomaga placówkom dobierać rozwiązania do konkretnych wymiarów sali, planowanego sprzętu oraz dostępnych możliwości montażowych.

Dlaczego zaleca się przynajmniej trzy punkty podwieszenia?

1. Możliwość korzystania ze sprzętu jednopunktowego

Część wyposażenia sali SI jest zawieszana w jednym punkcie. Do tej grupy mogą należeć między innymi:

• hamaki terapeutyczne,
• wybrane huśtawki sensoryczne,
• grzybki i dyski,
• obręcze,
• trapezy,
• niektóre wałki i koniki.

Przykładem takiego wyposażenia może być terapeutyczny hamak elastyczny SIMEDICA . Sposób zawieszenia zawsze należy jednak sprawdzić w instrukcji konkretnego produktu.

Jeżeli urządzenie ma wykonywać ruch obrotowy, system może wymagać zastosowania odpowiedniego krętlika. Krętlik powinien być kompatybilny z punktem mocowania, zawiesiem, karabińczykiem i urządzeniem.

2. Możliwość korzystania ze sprzętu dwupunktowego

Niektóre urządzenia wymagają dwóch niezależnych punktów. Dotyczy to między innymi wybranych:

• platform prostokątnych,
• hamaków rozpinanych,
• kładek podwieszanych,
• wałków i koników,
• urządzeń przeznaczonych do kontrolowanego ruchu liniowego.

Układ trzech punktów pozwala wykorzystać dwa haki jako parę dla urządzenia dwupunktowego, a trzeci jako niezależne miejsce dla sprzętu jednopunktowego. Nie oznacza to konieczności jednoczesnego używania dwóch urządzeń. Chodzi przede wszystkim o możliwość sprawnego zmieniania konfiguracji.

3. Zmiana kierunku ruchu

Sprzęt podwieszany może umożliwiać różne rodzaje ruchu:

• ruch liniowy przód–tył,
• ruch boczny,
• ruch po łuku,
• ruch orbitalny,
• obrót wokół osi,
• połączenie kilku kierunków ruchu.

Kilka właściwie rozmieszczonych punktów daje terapeucie większą możliwość kontrolowania kierunku aktywności i dostosowania sposobu pracy do potrzeb konkretnego dziecka.

4. Szybsza zmiana wyposażenia podczas zajęć

Jednym z istotnych elementów środowiska ASI jest możliwość sprawnego zmieniania konfiguracji sprzętu. Terapeuta powinien móc reagować na aktywność dziecka bez czasochłonnego przebudowywania całej sali.

Większa liczba odpowiednio rozmieszczonych punktów może ułatwiać zmianę urządzenia, kierunku ruchu oraz wysokości zawieszenia. W dopasowaniu wysokości sprzętu może pomóc przedłużka regulowana SIMEDICA .

Czy trzy punkty zawsze wystarczą?

Nie. Trzy punkty są wartością minimalną wskazywaną w kryteriach organizacji środowiska ASI, ale nie muszą być rozwiązaniem optymalnym dla każdej sali.

CLASI zaleca rozważenie dodatkowych punktów w zależności od wielkości pomieszczenia. Nie podaje jednak uniwersalnego przelicznika, na przykład jednego punktu na każde 5 lub 10 m².

Dwie sale o identycznej powierzchni mogą wymagać zupełnie innych rozwiązań ze względu na:

• proporcje i kształt pomieszczenia,
• wysokość sali,
• położenie drzwi i okien,
• rozmieszczenie grzejników i lamp,
• obecność słupów, podciągów lub zabudowy,
• rodzaj stropu i ścian,
• wymiary wykorzystywanego sprzętu,
• planowane kierunki ruchu.

Kiedy warto zaplanować pięć lub więcej punktów?

Większa liczba punktów może być uzasadniona, gdy:

• sala jest długa lub ma kilka funkcjonalnych stref,
• często wykorzystywany jest sprzęt dwupunktowy,
• potrzebne są różne kierunki ruchu liniowego,
• zaplanowano oddzielną przestrzeń do ruchu obrotowego,
• wykorzystywane są urządzenia o różnych wymiarach,
• sala ma być w przyszłości rozbudowywana.

Pięć punktów nie jest jednak kolejnym oficjalnym minimum. Jest to rozwiązanie projektowe, którego zasadność trzeba oceniać indywidualnie.

Jak może wyglądać podstawowy układ trzech punktów?

Uniwersalna konfiguracja może obejmować:

1. punkt centralny – przeznaczony do sprzętu jednopunktowego i, zależnie od konfiguracji, ruchu obrotowego,
2. punkt boczny lewy,
3. punkt boczny prawy.

Dwa boczne punkty mogą tworzyć parę dla platformy lub innego sprzętu dwupunktowego. Punkt środkowy może być wykorzystywany osobno.

Nie należy jednak stosować tego układu automatycznie w każdym pomieszczeniu. Rozstaw powinien uwzględniać wymagania konkretnych urządzeń, długość zawiesi, wysokość sali i promień ruchu.

Punkt podwieszenia to nie tylko hak

Podczas projektowania i użytkowania sali należy oceniać cały system, który obejmuje:

• konstrukcję stropu, ściany, belki lub ramy,
• kotwy i połączenia konstrukcyjne,
• haki i uchwyty,
• karabińczyki,
• krętliki,
• liny, taśmy i przedłużki,
• regulatory wysokości,
• sprzęt podwieszany,
• materace i osłony zabezpieczające.

Nośność całego zestawu jest ograniczona przez jego najsłabszy element. Mocny hak nie zapewni bezpieczeństwa, jeżeli niewłaściwie dobrano kotwę, linę, karabińczyk albo samą konstrukcję budynku.

W kategorii akcesoriów do podwieszania SIMEDICA znajdują się elementy stosowane przy konfiguracji sprzętu SI, między innymi karabińczyki, krętliki, liny i regulatory. Każdy z nich powinien być dobierany zgodnie z przeznaczeniem oraz instrukcją całego systemu.

Dlaczego trzeba uwzględnić obciążenia dynamiczne?

Sprzęt podwieszany nie obciąża konstrukcji wyłącznie statyczną masą użytkownika. Podczas zajęć powstają dodatkowe siły związane z:

• rozpędzaniem,
• hamowaniem,
• zmianą kierunku ruchu,
• ruchem orbitalnym,
• obrotem,
• szarpnięciem i dynamicznym przenoszeniem ciężaru.

Do obciążenia trzeba zaliczyć masę użytkownika, masę sprzętu oraz – jeżeli przewiduje to sposób prowadzenia zajęć – możliwy udział terapeuty.

Nie należy samodzielnie wyliczać dopuszczalnej masy użytkownika wyłącznie na podstawie katalogowej nośności pojedynczej kotwy. System mocowania powinien zostać dobrany do konstrukcji budynku oraz rzeczywistych kierunków działania sił.

Punkt obrotowy i krętlik

Kryteria dotyczące środowiska ASI wskazują potrzebę zapewnienia co najmniej jednego rozwiązania umożliwiającego obrót o 360 stopni. Funkcję tę może realizować odpowiednio dobrany krętlik, zamontowany pomiędzy punktem podwieszenia a sprzętem.

Nie każdy sprzęt powinien jednak swobodnie się obracać. Platformy i inne urządzenia dwupunktowe są zazwyczaj stosowane w konfiguracjach ograniczających rotację i stabilizujących kierunek ruchu. Sposób montażu należy zawsze ustalać zgodnie z instrukcją danego produktu.

Belka podsufitowa, punkty sufitowe czy rama wolnostojąca?

Punkty podwieszenia mogą być wykonane w różnych systemach. Wybór powinien uwzględniać konstrukcję pomieszczenia, dostępną przestrzeń i planowane wyposażenie.

Punkty montowane do konstrukcji budynku

Takie rozwiązanie może być stosowane wyłącznie wtedy, gdy konstrukcja stropu lub innego elementu została właściwie rozpoznana i pozwala na bezpieczne przeniesienie przewidywanych obciążeń.

Belka podsufitowa

Belka może być rozwiązaniem w pomieszczeniach posiadających odpowiednie równoległe ściany lub inną konstrukcję umożliwiającą jej prawidłowy montaż. Zaletą jest brak pionowych podpór zajmujących miejsce na podłodze.

Rama wolnostojąca

Rama wolnostojąca może być rozważana, gdy:

• nie można ingerować w strop,
• konstrukcja sufitu nie została potwierdzona,
• lokal jest wynajmowany,
• ściany nie pozwalają na montaż belki,
• potrzebne jest niezależne stanowisko do podwieszania sprzętu.

SIMEDICA realizuje systemy podwieszeń dobierane do wymiarów i warunków technicznych konkretnego pomieszczenia. Przed wyborem rozwiązania warto przygotować dokładne wymiary, zdjęcia sali oraz listę planowanych urządzeń.

Strefa bezpieczeństwa jest ważniejsza niż sama liczba haków

Dla każdego punktu należy określić przestrzeń zajmowaną przez sprzęt podczas maksymalnego przewidywanego ruchu. Trzeba sprawdzić, czy użytkownik ani urządzenie nie znajdą się zbyt blisko:

• ścian,
• okien i drzwi,
• grzejników,
• lamp,
• szaf i regałów,
• drabinek,
• drugiego urządzenia,
• nieosłoniętych części konstrukcji.

Nie wystarczy zabezpieczyć wyłącznie miejsca bezpośrednio pod hakiem. Materace powinny obejmować pełną przewidywaną strefę użytkowania oraz możliwego upadku.

Do zabezpieczania podłoża mogą być wykorzystywane odpowiednio dobrane materace rehabilitacyjne składane SIMEDICA . Ich liczba i rozmieszczenie powinny zależeć od wysokości zawieszenia, rozmiaru urządzenia i charakteru wykonywanej aktywności.

Jak zaplanować punkty podwieszenia krok po kroku?

Krok 1. Przygotuj dokładny rzut pomieszczenia

Zaznacz długość, szerokość i wysokość sali, a także położenie drzwi, okien, grzejników, lamp, słupów, drabinek i stałej zabudowy.

Krok 2. Przygotuj listę sprzętu

Podziel urządzenia na jednopunktowe, dwupunktowe, obrotowe oraz wymagające określonego kierunku ruchu.

Krok 3. Zaznacz pełną strefę ruchu

Na rzucie nie zaznaczaj wyłącznie haka. Uwzględnij pełną przestrzeń zajmowaną przez urządzenie podczas wychylenia, ruchu po łuku i obrotu.

Krok 4. Zaplanuj materace

Zabezpieczenie podłoża powinno obejmować cały przewidywany obszar pracy. Materace nie powinny tworzyć niebezpiecznych szczelin ani rozsuwać się podczas zajęć.

Krok 5. Wybierz system podwieszenia

W zależności od warunków może to być punkt konstrukcyjny, belka, system podsufitowy lub rama wolnostojąca.

Krok 6. Dobierz liczbę punktów

Dopiero po wykonaniu wcześniejszych etapów można rzetelnie ocenić, czy w danym pomieszczeniu wystarczą trzy punkty, czy potrzebne będzie pięć, siedem lub więcej.

Krok 7. Zaplanuj kontrole i serwis

System powinien być regularnie sprawdzany. Kontrola powinna obejmować punkty mocowania, karabińczyki, krętliki, liny, taśmy, regulatory, przeszycia, materace oraz stabilność konstrukcji.

Najczęstsze błędy przy projektowaniu sali SI

Jeden centralny hak jako cały system

Jeden punkt może umożliwiać korzystanie z wybranych urządzeń, ale nie odpowiada kryterium co najmniej trzech punktów wskazywanemu dla środowiska ASI.

Maksymalna liczba haków bez analizy przestrzeni

Dodatkowe punkty nie zwiększają funkcjonalności, jeżeli nie można ich bezpiecznie wykorzystać.

Brak miejsca na sprzęt dwupunktowy

Kilka przypadkowo rozmieszczonych punktów może nie pozwalać na prawidłowe zawieszenie platformy, hamaka lub wałka.

Montaż zbyt blisko ściany

Należy uwzględnić pełne wychylenie urządzenia, a nie tylko jego pozycję spoczynkową.

Pomijanie obciążeń dynamicznych

Masa dziecka nie jest jedyną siłą działającą na system podczas bujania, zatrzymywania i zmiany kierunku ruchu.

Brak systematycznej kontroli

Punkty podwieszenia oraz wszystkie akcesoria powinny być sprawdzane przed użyciem i w ramach ustalonych przeglądów okresowych.

Ile punktów podwieszenia ostatecznie wybrać?

Podsumowanie

Profesjonalna przestrzeń przeznaczona do prowadzenia terapii zgodnej z kryteriami Ayres Sensory Integration^® powinna mieć co najmniej trzy funkcjonalne punkty podwieszenia.

Punkty powinny:

• umożliwiać korzystanie ze sprzętu jedno- i dwupunktowego,
• zapewniać wystarczającą przestrzeń do ruchu,
• pozwalać na zmianę konfiguracji,
• obejmować dostęp do ruchu obrotowego,
• współpracować z odpowiednio dobranymi materacami,
• stanowić część sprawdzonego i regularnie kontrolowanego systemu.

Najczęściej zadawane pytania

Czy jedna huśtawka wymaga trzech punktów?

Nie. Konkretne urządzenie może być zawieszane w jednym albo dwóch punktach. Minimum trzech punktów odnosi się do organizacji całej przestrzeni terapeutycznej, a nie do sposobu mocowania jednego produktu.

Czy każda sala SI musi mieć dokładnie trzy haki?

Nie. Trzy punkty są wskazywanym minimum dla środowiska ASI. W większych lub bardziej rozbudowanych salach może być potrzebna większa liczba punktów.

Czy punkty mogą być zamontowane w suficie podwieszanym?

Punktu nie należy mocować wyłącznie do płyty sufitu podwieszanego. Rozwiązanie musi zostać połączone z odpowiednią konstrukcją nośną albo zastąpione innym systemem, na przykład belką lub ramą wolnostojącą.

Czy więcej haków oznacza możliwość prowadzenia zajęć dla kilku dzieci?

Nie automatycznie. Liczba użytkowników zależy od sposobu prowadzenia zajęć, dostępnej przestrzeni, stref bezpieczeństwa i możliwości nadzoru. Duża liczba haków nie oznacza, że wszystkie mogą być bezpiecznie używane jednocześnie.

Jak często kontrolować system podwieszeń?

Widoczne elementy systemu należy sprawdzać przed każdym użyciem. Niezależnie od tego należy prowadzić kontrole okresowe zgodnie z instrukcjami producentów, sposobem użytkowania i przyjętą procedurą bezpieczeństwa.