Integracja sensoryczna zyskuje coraz większą popularność. Coraz więcej rodziców, terapeutów i lekarzy jest świadoma, jak duże korzyści może przynieść rozwijanie sensoryki, a także jak ważne dla wielu pacjentów jest podjęcie terapii SI. Jednak niewiele mówi się o trendach w integracji sensorycznej. W tym artykule chcielibyśmy je przedstawić z nadzieją, że część z Państwa zainspirują do dalszych działań i pomogą podjąć bardziej świadome decyzje zakupowe.
Indywidualne podejście, czyli personalizacja aktywności lub terapii
Z pewnych przyczyn po prostu bardziej lubimy pewne aktywności, a inne mniej lub wcale. Taka jest natura człowieka. Nie powinniśmy się w związku z tym dziwić, że lepsze efekty przynosi wykonywanie ćwiczeń, które są zgodne z preferencjami danej osoby. Oczywiście podstawą do stworzenia terapii jest określenie co danemu pacjentowi dolega, jednak możliwych dróg dotarcia do celu terapeutycznego jest wiele.
Świadomość korzyści, jakie niesie ze sobą ułożenie terapii nie tylko pod potrzeby, ale również pod preferencje, jest coraz większa. Takie indywidualne podejście weszło do świata SI być może za sprawą filozofii Montessori, która choć narodziła się na gruncie edukacyjnym, ma ogromnie pozytywny wpływ również na inne dziedziny, w tym medycynę i ogólną świadomość rodziców i opiekunów. O tym więcej w kolejnym akapicie.
Edukacja rodziców i opiekunów
Coraz większy nacisk kładzie się na budowanie świadomości o sensoryce wśród rodziców i opiekunów, ponieważ praca nad SI odbywa się stale, nie tylko na sali terapeutycznej. Podkreśla się wagę opiekuna jako obserwatora, który oczywiście nie musi być ekspertem z poziomem wiedzy równym doświadczonym terapeutom, ale ma największy potencjał do zbierania informacji o codziennym funkcjonowaniu dziecka, a także do monitorowania postępów.
Dom i szkoła to miejsca, w których funkcjonują przewidywalne rutyny i harmonogramy, tak ważne w kontekście pracy nad SI. Element stałości wpisuje się również we wspomnianą wcześniej filozofię Montessori, wg której opracowano wiele pomocy SI. Wiele z nich jest dostępnych na naszej stronie. Wystarczy wpisać w wyszukiwarkę hasło “Montessori” lub kliknąć tutaj.
Poszerzanie wiedzy o zmysłach i wzorcach przetwarzania sensorycznego
Wzrok, węch, smak, dotyk i słuch – to pięć zmysłów, które możemy nazwać tradycyjnymi. Integracja sensoryczna równorzędnie z wymienionymi traktuje zmysł przedsionkowy (równowagi) i proprioceptywny (kinestezję, zwaną również czuciem głębokim).
Zmysł przedsionkowy odpowiada za utrzymanie równowagi, orientację przestrzenną, koordynację ruchową, ma także wpływ na napięcie mięśniowe. W kontekście integracji sensorycznej praca nad rozwojem tego zmysłu jest zatem kluczowa, a terapię zaburzeń prowadzi się w kierunku nadwrażliwości lub podwrażliwości.
Zmysł proprioceptywny to zdolność do odbierania informacji o położeniu, ruchu i napięciu własnego ciała w przestrzeni, bez konieczności używania wzroku. Receptory proprioceptywne odpowiadają za świadomość ciała, własnego ciężaru, a także precyzję i swobodę ruchów.
Poza rozszerzoną interpretacją zmysłów w nowoczesnym podejściu do integracji sensorycznej baczną uwagę kieruje się na wzorce przetwarzania sensorycznego. W kontekście SI ważne jest wyróżnienie czterech podstawowych wzorców przetwarzania: rejestracji, poszukiwania doznań, unikania doznań i wrażliwości sensorycznej. Każdy z wymienionych wzorców może być zaburzony, a owe zaburzenia adresuje się odpowiednim podejściem terapeutycznym.
Natura i relaks
Praca sensoryczna na łonie natury dla wielu osób może być bardziej komfortowa w opozycji do ćwiczeń i terapii wykonywanych w zamkniętych pomieszczeniach domu lub gabinetu. Takie podejście może przynosić bardzo pozytywne efekty u szczególnie opornych pacjentów. Na przykład dziecko, które z jakichś przyczyn zraziło się do ćwiczeń, dużo chętniej podejmie aktywności interpretowane jako zabawę w czasie wolnym. Pływanie na kole, przesypywanie piasku, spacer w gęsto zalesionym terenie, gra w badmintona – to tylko niewielka próbka przykładów działań, które odpowiednio dobrane pomogą rozwijać integrację sensoryczną.
W przebywanie w naturalnym środowisku świetnie wpisuje się korzystanie z technik relaksacyjnych. Medytację przyjemniej i często łatwiej jest wykonać przy akompaniamencie śpiewu ptaków. Ćwiczenia oddechowe można połączyć z leżeniem na macie do akupresury – taka wyciszająca sesja z pewnością będzie stanowiła świetny przerywnik podczas pikniku w lesie. Możliwości jest wiele, wystarczy użyć wyobraźni. Pomysły oczywiście warto skonsultować z terapeutą.
Gry sensoryczne i wirtualna rzeczywistość (VR)
Gry sensoryczne nie tylko świetnie wpisują się w trend personalizacji w SI. Są również doskonałym narzędziem, z którego mogą korzystać osoby, które z jakichś przyczyn mają ograniczony dostęp do ćwiczeń i terapii stacjonarnych, czy po prostu mają niewiele przestrzeni do dyspozycji. Gry sensoryczne to nie tylko VR (z ang. virtual reality, czyli wirtualna rzeczywistość), ale cały wachlarz narzędzi, do korzystania z których nie potrzebujemy drogiego sprzętu. Grą sensoryczną może być najprostsza planszówka wykorzystująca kostkę i pionki, ponieważ powoduje konieczność wykonywania pracy m.in. dłońmi, co doskonale wpływa na motorykę małą. Kolejnym przykładem są wszelkie gry typu jenga czy chwiejąca się wieża – poza stymulacją motoryki małej wymajają pracy całego ciała, angażując zmysł równowagi i wymuszając wykonywanie skoordynowanych ruchów.
Rozwój technologii ułatwia dostęp do bardziej zaawansowanych gier, które możemy nazwać interaktywnymi. Pobudzają sensorykę poprzez bodźce takie jak dźwięki, światło, a nawet dotyk, dzięki wykorzystaniu funkcji haptyki. Grą interaktywną może być więc np. zdalnie sterowany samochód, aplikacja sensoryczna, ale również standardowa gra na smartfon czy konsolę. Wybór właściwego rozwiązania powinien być oczywiście skonsultowany z terapeutą, ale możliwości jest naprawdę wiele i na każdą kieszeń.
Nowe technologie, a szczególnie VR, mogą być świetną opcją w trudnych czy nietypowych przypadkach terapeutycznych. Przykład: osoba nadwrażliwa na bodźce takie jak hałas, może odbyć bardziej skuteczną terapię w warunkach całkowicie regulowanych i kontrolowanych, które zapewni jej pokój VR. Wirtualna rzeczywistość, co może być sprzeczne z intuicją, doskonale wpisuje się również w trend pracy w środowisku naturalnym i w techniki relaksacyjne. Dla pacjenta, który nie jest w stanie opuścić domu ze względu na np. bariery architektoniczne, używanie VR może być jedyną dostępną namiastką przebywania na łonie natury i korzystania z występujących tylko tam zjawisk powodujących bodźce, jak z wiatru czy ciepła światła słonecznego.
Trendy w SI – podsumowanie
W tym tekście przedstawiliśmy Państwu aktualne trendy w integracji sensorycznej. Należą do nich: personalizacja ćwiczeń i terapii, edukacja rodziców i opiekunów, rozszerzona świadomość o zmysłach i wzorcach przetwarzania sensorycznego, praca w środowisku naturalnym i korzystanie z technik relaksacyjnych, a także rozwój gier sensorycznych i wirtualnej rzeczywistości. Choć na pierwszy rzut oka te trendy wydają się stanowić odrębne zakresy tematyczne, mamy nadzieję, że dostrzegają Państwo jak znakomicie się uzupełniają. Możemy wyciągnąć z tego wniosek, że owe trendy to nie tylko chwilowa moda, ale drogowskaz na rozwój integracji sensorycznej na lata w przód.
